|
Αγαπητές αναγνώστριες και
Αγαπητοί αναγνώστες
Αυτό το editorial γράφτηκε με έναν παράξενο τρόπο: Πρώτα ο Μανώλης Βαρδής έγραψε ένα σχεδίασμα και κατόπιν ο Σεραφείμ Μακρής πάνω σε αυτό τον πρώτο καμβά έγραψε ένα δεύτερο. Έτσι το editorial έγινε διάλογος και στα αποτελέσματα ενός διαλόγου μπορεί κανείς να μετρήσει διαφωνίες και συμφωνίες. Ακόμα μπορεί και να ακούσει σε ποια νότα μείζονα ή ελάσσονα έχει αυτός ο διάλογος εξελιχτεί. Το κείμενο λοιπόν έξω από τα περιγράμματα είναι το κείμενο που έγραψε ο Μ.Β και αυτό μέσα στα περιγράμματα αυτό που έγραψε ο Σ.Μ. Καλή ανάγνωση!
Η «εξέγερση» του Δεκέμβρη στην Αθήνα άφησε ανεξίτηλα τα σημάδια της στην κοινωνική συνείδηση και αν μη τι άλλο αφύπνισε αρκετούς συνανθρώπους μας που άρχισαν να προβληματίζονται σοβαρά για το μέλλον αυτού του τόπου. Στον προβληματισμό αυτό ήλθε να προστεθεί σαν επιταχυντής η πραγματική χρηματοπιστωτική κρίση της Αμερικής και της Ευρώπης. Ξαφνικά άρχισαν όλοι να συνειδητοποιούν ότι κάτι δεν πάει καλά (μέσα μας και έξω μας).
Το Δεκέμβρη του 2008 από μια ειρωνεία της ιστορικής στιγμής, διαφορετικά μεταξύ τους μοντέλα κατανομής των ανθρώπινων σχέσεων, έφταναν μαζί, σχεδόν συντονισμένα, στο ναδίρ της αποτελεσματικότητάς τους. Αλληλεπίδραση; Παγκοσμιοποίηση; Υπόγεια ρεύματα;
Τι σχέση μπορεί να έχει η απληστία του κέρδους, η φούσκα των ακινήτων και τα τοξικά χρηματοοικονομικά προϊόντα με τον αναίτιο θάνατο ενός αθώου εφήβου; Και ποιο αόρατο χέρι σκηνοθετεί την Αθήνα στις φλόγες;
Η μέχρι τότε ισορροπία είχε χαθεί, η σπείρα της ιστορίας βρισκόταν ξανά σε κίνηση…
Σ’ αυτή την πρόκληση το άτομο αντέδρασε με ό,τι πιο εύκαιρο διέθετε στο αμυντικό του οπλοστάσιο: άλλοι μίλησαν για χρεωκοπία (και πάλι) του φιλελεύθερου καπιταλισμού, άλλοι επανύμνησαν τον κρατικό παρεμβατισμό, άλλοι τέλος άσκησαν πολιτισμική κριτική, τονίζοντας την γενικότερη κρίση αξιών της μετανεωτερικής πραγματικότητας.
Η κρίση στο χρηματοπιστωτικό σύστημα, ήδη μεταφερμένη στην «πραγματική οικονομία» και ο «Ελληνικός Δεκέμβρης» οδηγούν σε δυο διαφορετικές ακυρώσεις:
· Η πρώτη, κυκλικό ξέσπασμα του οικονομικού συστήματος, οδήγησε στο τέλος μια εποχή βεβαιοτήτων και φονταμενταλισμού των αγορών όπως ακριβώς πριν από 20 χρόνια ένα άλλο ιστορικό κύμα είχε διαλύσει την ψευδαίσθηση της κρατικής δυνατότητας: τελικά ο άνθρωπος μπορεί να αποτύχει είτε ως traderείτε ως γραφειοκράτης.
· Η δεύτερη, Ο Ελληνικός Δεκέμβρης, στο βαθμό που υπήρξε εξέγερση, οδήγησε στην παρέκκλιση από μια ιστορική πορεία σχεδόν δύο αιώνων: Οι Έλληνες το 1843 μαζεύτηκαν σε μια πλατεία, απαιτώντας Σύνταγμα. Θα μπορούσε άραγε το αίτημα του Δεκέμβρη του 2008 να είναι Σύνταγμα; Η αδυναμία της άρθρωσης έστω ενός συνθήματος –πόσο μάλλον ενός αιτήματος…- ακύρωσε τον ίδιο τον ιστορικό μας εαυτό…
Σ’ αυτό το τεύχος προσπαθούμε να ιχνηλατήσουμε αυτές τις αντιδράσεις, κρίνοντας εκ των προτέρων ότι όλες έχουν αξία στο βαθμό που φωτίζουν πλευρές και όψεις του προσλαμβανόμενου από το άτομο προβλήματος. Η έμφαση μοιράστηκε, πιστεύουμε ισομερώς, ανάμεσα σε μία κριτική και επεξηγηματική αποτίμηση της οικονομικής κρίσης (όπως αυτή πραγματοποιήθηκε από τους κκ. Κονδάκη και Λαγό), και σε μία περιοδολόγηση στα μονοπάτια της εξέλιξης του μοντέλου της οικογένειας και του αντίστοιχου της εκπαιδευτικής διαδικασίας (ανάλογες προσπάθειες των κκ. Βαρδή και Μπεκριδάκη). Και αυτό γιατί πιστεύουμε ότι η κρίση του συστήματος δεν είναι πρώτιστα ή μονομερώς οικονομικού χαρακτήρα. Είναι ταυτόχρονα κρίση οικογενειακών αξιών, δηλαδή μοντέλου προσωπικής ωρίμανσης (που στην Ελλάδα αποκτά εφιαλτικές διαστάσεις λόγω της συντηρητικής κατά βάση νέο- ελληνικής κοινωνίας, η οποία όμως τρέχει σε ταχύτητες ύστερου μοντερνισμού) και κρίση προτύπων διαμόρφωσης χαρακτήρα (εδώ ο ρόλος του σχολείου είναι καταλυτικός, καθώς αναπαράγει τα κακώς κείμενα του προσωπικού μας αδιεξόδου).
Λίγο μετά τα γεγονότα του Δεκέμβρη έγραφα στο blog: «…Η βία είτε αστυνομική είτε βανδαλιστική έχει την αιτία της στον ανύπαρκτο αξιακό κώδικα της σημερινής δημοκρατίας μας (συγνώμη που δεν πιστεύω ότι ζούμε σε υψηλό επίπεδο δημοκρατίας…). Κανείς δεν αντιλαμβάνεται ότι ανάμεσα στην άκρη του ναζισμού/φασισμού/κομμουνισμού και στην άλλη άκρη της αποχαύνωσης και της αποστέρησης κάθε συλλογικού δεσμού υπάρχει στέρεο έδαφος, χώρος πραγματισμού όπου τα ιδανικά της ελευθερίας και της δικαιοσύνης μπορούν να δώσουν θεσμούς εξέλιξης των ανθρώπινων σχέσεων.
Και η δολοφονία του νεαρού εφήβου και η κατάλυση του Κράτους από δίκτυα γκρουπούσκουλων έχουν ένα κοινό: είναι κατά βάση ιδιωτικοποιημένη βία. Ιδιωτικά αναπτυσσόμενες κουλτούρες που συγκρούονται σε μια κίνηση Brown δηλαδή σχεδόν τυχαία….Και ο ειδικός φρουρός έχει αναπτύξει μια κουλτούρα κατ΄ιδίαν, έστω και σε ώσμωση με μερικούς του δικτύου που ανήκει, και όσοι έκαψαν την Αθήνα έχουν παρομοίως αναπτύξει μια κουλτούρα απόμακρη, αυτοαναφορική μακριά από τον έλεγχο του δημόσιου διαλόγου και για αυτό τελικά είναι και οι δύο κουλτούρες της βίας.
Ό,τι ζήσαμε θα το ξαναζήσουμε αν δεν σκάψουμε τα ιδιωτικά μας πηγάδια για να βγούμε στο ξέφωτο.
Για να γίνει αυτό χρειαζόμαστε νέα ηγεσία, νέους θεσμούς που στηρίζουν την κοινωνική κινητικότητα και τις μειονότητες μας, άνοιγμα των δρόμων σε όλους. Χρειαζόμαστε ένα πραγματιστικό όραμα, μια ατζέντα για τα χρόνια που έρχονται με στόχους και τρόπους. Και πάντως χρειάζεται να θυμόμαστε ότι το συλλογικό μπορεί να επανεφευρεθεί…».
Η εύκολη διασύνδεση της οικονομικής κατάρρευσης και της πρόσκαιρης απασχόλησης που συνεπιφέρει με την «ανομία» των δρόμων πάσχει όχι λόγω ψεύδους, αλλά κυρίως λόγω χρονικής ανακολουθίας (η κρίση δεν έχει χτυπήσει ακόμα την πόρτα μας, αναμένεται) και υποτίμησης της χρεωκοπίας ενός τρόπου πολιτικής και κοινωνικής ρύθμισης, που έδειχνε να έχει επιλέξει η νεοελληνική κοινωνία. Με κανένα τρόπο δεν είμαστε στα 1974, 1981 ή στα 1985 (ημερομηνίες ορόσημα νεολαιίστικων κινητοποιήσεων. Τα δεδομένα με τα οποία όλοι μεγαλώσαμε δεν υφίστανται πια και αν υπάρχουν, υπάρχουν ως καρικατούρες (πανεπιστημιακό άσυλο, εναλλακτικές γειτονιές κ.α.)
Συνεπώς απαιτείται μία περισσότερο ψύχραιμη και αναλυτική προσέγγιση, καθώς είναι εύκολο να προβάλλουμε τις δικές μας φοβίες και ιδεολογίες στα γεγονότα που «τρέχουν».
Θα διαβάσετε στο επίμετρο του άρθρου του Αντώνη Καρβούνη:
«Πριν λίγα χρόνια, ο «τεχνο-ενθουσιασμός» που έφερε μαζί της η παγκοσμιοποίηση και η πληροφορική επανάσταση οδήγησε αρκετούς να προδιαγράψουν το τέλος των πόλεων ως πηγών οικονομικής ανάπτυξης. Σύμφωνα με τον Pascal οι πόλεις προοδευτικά θα εξαφανίζονταν, καθώς ο κύριος λόγος ύπαρξής τους – η διαπροσωπική επικοινωνία – θα υποκαθίστατο από τα ηλεκτρονικά δίκτυα. Νέες αγροτικές κοινωνίες θα αναδύονταν, καθώς οι άνθρωποι θα ασκούσουν τις νέες ελευθερίες τους να εγκαθίστανται σε μικρά, ελκυστικά καταλύματα καλύτερα προσαρμοσμένα στις ανάγκες τους[1]. Ακόμη και ο McLuhan πίστεψε στην ανάδυση ενός ‘παγκόσμιου χωριού’, υπονοώντας ότι οι πόλεις ως ‘ένας τύπος μεγάλων διαστάσεων πρέπει αναπόφευκτα να διαλυθεί’[2]. Ο PaulVirilio υποστήριζε, τέλος, ότι οι πόλεις ήταν υπερεκτεθειμένες σε νέες επικοινωνιακές τεχνολογίες που αποτελεσματικά εξυπηρετούσαν την «εξαέρωση» της χωρικής σημασίας τους στο πλαίσιο μιας μεταλλαγής στον παγκόσμιο ‘τεχνολογικό χωρο-χρόνο’[3].»
Και διαβάζοντας το, ανέτρεξα στα Πολιτικά, Βιβλίο Α: «Από αυτά συνάγεται ότι η πόλη αποτελεί μια φυσική πραγματικότητα και ότι ο άνθρωπος είναι από τη φύση του ζώο πολιτικό, και ότι αυτός που εξαιτίας της φύσης του και όχι εξαιτίας των περιστάσεων ζει εκτός πόλεως είναι είτε φαύλος είτε κάτι καλύτερο από άνθρωπος, όπως ακριβώς είναι και εκείνος που αποδοκιμάσθηκε από τον Όμηρο: ο άνθρωπος χωρίς συγγενικούς δεσμούς, χωρίς νομικές δεσμεύσεις και χωρίς σπίτι»[4]
Άλλωστε η θεά Κάλι[5], του χάους και της αταξίας, δεν έπαυε να είναι συμπληρωματική και γονιμοποιός θεά της κοσμικής αρμονίας. Τίποτα δεν είναι όπως φαίνεται!
[1] Βλ. A. Pascall, ‘The Vanishing City’, Urban Studies, 24, 1987, 597-603.
[2] Βλ. M. McLuhan, Understanding Media-The Extension of Man, Sphere, London 1964.
[3] Βλ. P. Virilio, ‘The Overexposed City’, Zone, 1 (2), 1987, 14-31.
[4] Αριστοτέλης Πολιτικά Ι, ΙΙ μετάφραση Δ.Παπαδής, Εκδόσεις Ζήτρος
[5] Το εξώφυλλο μας είναι παρμένο από τη wikipedia: http://en.wikipedia.org/wiki/Kali
|
